Dillerden düşmeyen şarkıların güfte şairi
VECDİ BİNGÖL
Yazan: Hasan Oral ŞEN
Vecdi Bingöl'ün çocukluğu, aile yaşamı, eğitim ortamı
Çeşitli yazarların şair ve şiir konusundaki görüşleri
Dil hakkında düşünceleri ile Güzel Türkçemiz ve İstanbul Türkçesine ilişkin düşünceleri
Vecdi Bingöl'ün söz yazarlığı
Vecdi Bingöl- Sadettin Kaynak uyumu
Vecdi Bingöl'ün güftelerinde Leyla ile Mecnun'un, gül ile bülbülün yeri ve önemi
Vecdi Bingöl'ün şiirlerini besteleyen gönül dostu besteciler.
Vecdi Bingöl'ün akrostişli şiirleri,
Vecdi Bingöl'ün Cumhuriyet, yurt ve Atatürk şiirleri
Vecdi Bingöl'ün yazarlığı ve düz yazıları
DİLLERDEN DÜŞMEYEN ŞARKILARIN GÜFTE ŞAİRİ: VECDİ BİNGÖL
Bir şairin, bir dil sevdalısının ve Türk musikisinin gönül dostunun ardından…
Hasan Oral Şen’in kaleminden bir kültür ve sanat yolculuğu
Kimi şairlerin şiirleri kitapların sayfalarında kalmaz, bestelenerek gönüllere yerleşir. Dizeleri zamanın sınırlarını aşar, kuşaktan kuşağa aktarılır. İnsanlar bazen şairinin adını bilmeden onun şiirlerini mırıldanır; bir şarkının ezgisine kapılırken aslında bir şairin dünyasında yolculuk yaptıklarının farkına bile varmazlar.
İşte Vecdi Bingöl, Türk edebiyatının şiirle Türk sanat musikisini buluşturan, sözleriyle gönüllerde iz bırakan değerli isimlerinden biridir.
Hasan Oral Şen’in Dillerden Düşmeyen Şarkıların Güfte Şairi Vecdi Bingöl adlı kitabı, yalnızca bir şairin yaşam öyküsünü anlatmakla kalmıyor; aynı zamanda Türkçenin inceliklerine, şiirin gücüne, musikinin büyüsüne ve kültürel belleğimizin zenginliğine uzanan kapsamlı bir yolculuğun kapısını aralıyor.
Bir şairi tanımak, bir dönemi anlamaktır. Bir sanatçıyı tanımak, yalnızca doğum ve ölüm tarihlerini öğrenmek, eserlerini sıralamak değildir. Onu yetiştiren aile ortamını, çocukluk yıllarını, eğitim yaşamını, düşünce dünyasını ve yaşadığı dönemin kültürel iklimini de anlamak gerekir. Kitabın Vecdi Bingöl’ün çocukluğuna, aile yaşamına ve eğitim ortamına yer vermesi, şairin kişiliğini ve sanat anlayışını daha yakından tanımamıza olanak sağlıyor. Çünkü her şairin dizelerinde yaşamından izler vardır. Sevinçler, ayrılıklar, özlemler, umutlar ve hayal kırıklıkları, kimi zaman doğrudan, kimi zaman imgelerin ardına saklanarak şiire yansır.
Bir şairin dünyasını anlamak, onun sözcüklerinin ardındaki insanı keşfetmekle olasıdır. Hasan Oral Şen’in çalışması, Vecdi Bingöl’ü yalnızca eserleriyle değil, insan yönüyle de tanımak isteyen okura sesleniyor. Kitabın dikkat çeken başlıklarından biri de çeşitli yazarların şair ve şiir konusundaki görüşlerine yer vermesi.
Şiir nedir? Şair kimdir? Şiiri kalıcı kılan özellikler nelerdir?
Bu soruların yanıtları, edebiyat tarihi boyunca farklı biçimlerde aranmıştır. Kimileri şiiri duyguların dili, kimileri düşüncenin estetik biçimi, kimileri de insan ruhunun sözcüklerle kurduğu müzik olarak değerlendirmiştir. Oysa şiir, bütün bunları içinde barındırabilecek kadar geniş bir dünyadır.
İyi bir şiir, okurunu yalnızca düşündürmez; ona hissettirir de. Bazen bir ayrılığı anlatır, bazen bir sevgiliye duyulan özlemi dile getirir. Bazen de bir milletin bağımsızlık tutkusunu, yurt sevgisini ve geleceğe ilişkin umutlarını dizelere taşır.
Vecdi Bingöl'ün şiir dünyasını bu düşünceler çerçevesinde ele almak, onun edebiyatımızdaki yerini değerlendirmek bakımından önemlidir.
Bir şairin en önemli araçlarından biri dildir. Sözcükler onun hem malzemesi hem de düşüncelerini ve duygularını aktardığı köprüdür.
Vecdi Bingöl'ün dil konusundaki düşüncelerine, güzel Türkçe ve İstanbul Türkçesine ilişkin değerlendirmelerine kitapta yer verilmesi, çalışmanın kültürel değerini artırıyor. Türkçe, yüzyılların birikimini taşıyan zengin bir dildir. Halkın türkülerinde, ozanların dizelerinde, divan şairlerinin beyitlerinde ve çağdaş edebiyatın eserlerinde farklı renkleriyle karşımıza çıkar.
İstanbul Türkçesi ise tarihsel süreç içinde edebiyatın, musikinin ve kültürel yaşamın önemli anlatım biçimlerinden biri olmuştur. Sözcüklerin seçimi, seslerin uyumu, söyleyişin doğallığı ve anlatımın inceliği, özellikle güfte yazarlığında belirleyici özelliklerdir. Çünkü güfte, yalnızca okunmak için yazılmaz; bestelenmek, söylenmek ve dinleyenin gönlünde karşılık bulmak için de vardır. Bir güftenin başarısı, anlamıyla birlikte sesinde, ritminde ve musikinin ezgisiyle kurduğu ilişkide saklıdır. Sözcüklerin dile kolay yerleşmesi, melodinin akışıyla bütünleşmesi ve dinleyicide duygusal bir karşılık bulması, güfte şairinin ustalığını gösterir. Vecdi Bingöl'ün dil anlayışını bu açıdan incelemek, onun Türk musikisindeki yerini anlamamıza da yardımcı oluyor.
Güfte şairliği: Şiirin ezgiyle buluşması
Şiirle şarkı sözü arasında güçlü bir bağ vardır. Ancak her şiir, bestelenmeye uygun olmadığı gibi her şarkı sözü de şiirsel derinlik taşımaz. Güfte şairi, sözcüklerin anlamını, sesini, ölçüsünü ve ezgiyle kuracağı ilişkiyi birlikte düşünmek zorundadır. Dizeler, musikinin içinde doğal bir akış kazanmalı; duygu, söz ile ezgi arasında bölünmeden dinleyiciye ulaşmalıdır. Vecdi Bingöl'ün güfte şairliği, bu nedenle ayrıca değerlendirilmesi gereken bir sanat alanıdır.
Onun sözlerinin bestelenerek geniş kitlelere ulaşması, şiirin yalnızca edebiyat çevrelerinde değil, günlük yaşamın içinde de var olabileceğini gösteriyor.
Bir şarkı bazen bir akşamın hatırasıdır. Bazen gençlik yıllarından kalmış bir sevdanın yankısıdır. Bazen de insanın yıllar geçse bile unutamadığı bir ayrılığın sesidir. Melodi değişebilir, yorumcular değişebilir, kuşaklar birbirini izleyebilir. Ancak güçlü bir güftenin taşıdığı duygu yaşamaya devam eder. İşte dillerden düşmeyen şarkıların sırrı biraz da burada aranmalıdır.
Vecdi Bingöl ve Sadettin Kaynak: Söz ile musikinin uyumu
Kitabın Vecdi Bingöl ile Sadettin Kaynak arasındaki uyuma özel bir başlık ayırması, Türk sanat musikisinin üretim sürecine ışık tutması bakımından anlamlıdır. Güçlü bir güfte ile başarılı bir beste arasındaki ilişki, iki ayrı sanat anlayışının ortak bir estetikte buluşmasıdır.
Güfte şairi sözcüklerle bir duygu dünyası kurar; besteci bu dünyaya ezgiyle yeni bir boyut kazandırır. Biri söze ses verir, diğeri o sesi musikinin diliyle derinleştirir. Bu birliktelik, yalnızca teknik bir uyumdan ibaret değildir. Aynı zamanda duygu, estetik ve yorum ortaklığıdır.
Vecdi Bingöl ile Sadettin Kaynak ilişkisini ele almak, bir şarkının nasıl kalıcı bir sanat eserine dönüşebildiğini düşünmek için de önemli bir fırsattır.nTürk sanat musikisinin unutulmayan eserleri, çoğu zaman böyle güçlü iş birliklerinin ürünüdür.
Leyla ile Mecnun, gül ile bülbül: Aşkın değişmeyen dili
Şiirimizin yüzyıllardır yaşattığı imgelerden kimileri vardır ki anlamları çağlar boyunca değişse de insanın duygu dünyasındaki yerlerini korurlar. Leyla ile Mecnun, kavuşulamayan aşkın; gül ile bülbül ise sevginin, özlemin ve karşılıksız aşkın simgeleri olarak edebiyatımızda özel bir yere sahiptir. Bu imgeler, özellikle klasik şiir geleneğinde güçlü bir anlatım alanı oluşturmuştur. Zamanla halk şiirine, şarkılara ve farklı edebî türlere de taşınmıştır.
Vecdi Bingöl'ün güftelerinde Leyla ile Mecnun'un, gül ile bülbülün yerinin ve öneminin ele alınması, onun şiir dünyasının gelenekle kurduğu ilişkiyi değerlendirmek açısından dikkat çekicidir. Aşk, insanlık tarihi kadar eski bir duygudur. Sözcükler ve anlatım biçimleri değişse de sevgiliye duyulan özlem, kavuşma umudu ve ayrılığın acısı varlığını sürdürür. Belki de bu nedenle aşk şarkıları hiçbir zaman eskimez. Her kuşak, aynı dizelerde kendi hikâyesinden bir parça bulur.
Şairin gönül dostları: Besteciler
Vecdi Bingöl'ün şiirlerini besteleyen bestecilerin kitapta ayrı bir başlık altında ele alınması, güfte ile beste arasındaki ilişkinin yalnızca tek bir besteciyle sınırlı olmadığını da gösteriyor. Bir şairin dizelerinin farklı besteciler tarafından yorumlanması, onun söz dünyasının zenginliğine ve farklı müzikal anlatımlara açık oluşuna işaret edebilir.
Besteci, şiirdeki duyguyu kendi sanat anlayışı doğrultusunda yorumlar. Kimi zaman hüznü öne çıkarır, kimi zaman coşkuyu, kimi zaman da sözcüklerin arasına gizlenmiş ince bir özlemi.
Böylece aynı şairin dizeleri, farklı ezgilerle yeni yaşamlar kazanır. Şair ile besteci arasındaki ilişki, bir bakıma iki ayrı sanat dalının birbirini tamamlamasıdır. Edebiyat musikiden, musiki de edebiyatın anlam dünyasından beslenir. Bu birliktelik, Türk sanat musikisinin kuşaklar boyunca yaşamasına katkıda bulunan önemli kültürel damarlarından biridir.
Akrostişli şiirler: Sözcüklerin içindeki incelik
Kitapta Vecdi Bingöl'ün akrostişli şiirlerine yer verilmesi de şairin şiir tekniğini tanımak bakımından ilgi çekicidir.
Akrostiş, dizelerin ilk harfleri belirli bir sözcüğü, adı ya da mesajı oluşturacak biçimde düzenlenen şiir tekniğidir. Şairin hem duygusunu anlatmasını hem de belirli bir biçimsel düzeni korumasını gerektirir. Bu tür şiirlerde ustalık, yalnızca harfleri istenen sıraya yerleştirmek değildir. Biçimsel koşulların şiirin doğal akışını, anlamını ve estetik değerini gölgelememesi gerekir. Başarılı bir akrostiş, teknik bir hünerin ötesine geçerek şiirsel bir inceliğe dönüşür.
Vecdi Bingöl'ün bu alandaki ürünlerinin ele alınması, onun şiir anlayışının farklı yönlerini görmemize olanak sağlıyor.
Cumhuriyet, yurt ve Atatürk sevgisi
Vecdi Bingöl'ün Cumhuriyet, yurt ve Atatürk konulu şiirleri, onun sanat dünyasının yalnızca bireysel duygulardan ibaret olmadığını gösteren önemli bir başlık olarak karşımıza çıkıyor. Şairin dünyasında aşkın, özlemin ve ayrılığın yanı sıra toplumsal değerlerin de yer alması, şiirin insanla ve toplumla kurduğu ilişkiyi anımsatıyor.
Cumhuriyet, yalnızca bir yönetim biçimi değildir; aynı zamanda yurttaşlık bilinci, özgürlük, eşitlik ve çağdaşlaşma idealidir. Atatürk'ün öncülüğünde kurulan Cumhuriyet, eğitimden kültüre, bilimden sanata kadar pek çok alanda yeni bir ufuk açmıştır. Şairlerin bu büyük dönüşümü dizelerine taşıması, dönemin heyecanını ve gelecek kuşaklara bırakılmak istenen değerleri edebiyat aracılığıyla yaşatması bakımından önemlidir.
Yurt sevgisi de yalnızca bir toprağa bağlılık değildir. O toprağın insanlarını, dilini, kültürünü, tarihini ve geleceğini sahiplenmektir. Vecdi Bingöl'ün bu konulardaki şiirlerinin kitapta ele alınması, onun sanatçı kimliğinin toplumsal ve kültürel boyutlarını tanımamıza katkı sağlıyor.
Şiirin yanında yazarlık ve düzyazı
Bir sanatçının düşünce dünyasını bütünüyle kavrayabilmek için yalnızca şiirlerine bakmak yeterli değildir. Düzyazıları, denemeleri ve diğer yazıları da onun dünyayı nasıl algıladığını anlamamıza yardımcı olur. Kitabın Vecdi Bingöl'ün yazarlığına ve düzyazılarına yer vermesi, bu bakımdan önemli bir tamamlayıcı nitelik taşıyor.
Şiirde duygu, imge ve çağrışımlar ön plana çıkarken düzyazıda düşünceyi açıklama, bir görüşü temellendirme ve bilgiyi aktarma olanağı genişler. Bir şairin düzyazıları, onun sanat anlayışını, dile ilişkin düşüncelerini ve yaşadığı döneme bakışını daha açık biçimde ortaya koyabilir.
Bu yönüyle Hasan Oral Şen'in çalışması, Vecdi Bingöl'ü yalnızca bir güfte şairi olarak değil, farklı türlerde eser veren bir edebiyat insanı olarak değerlendirme olanağı sunuyor.
Ğ
Kültürel belleğe bırakılan değerli bir çalışma
Kitapları değerli kılan özelliklerden biri de unutulmaya yüz tutan isimleri yeniden gündeme taşımalarıdır. Sanat tarihi, yalnızca herkesin bildiği büyük isimlerden oluşmaz. Birbirini tamamlayan, aynı kültürün farklı alanlarında iz bırakan çok sayıda sanatçı vardır. Bu isimlerin yaşamlarını, eserlerini ve düşüncelerini araştırmak; onları gelecek kuşaklara tanıtmak, kültürel belleğin korunması açısından büyük önem taşır.
Hasan Oral Şen'in Dillerden Düşmeyen Şarkıların Güfte Şairi Vecdi Bingöl adlı eseri, başlıklarının kapsamı itibarıyla böyle bir çabanın ürünü olarak değerlendirilebilir. Şairin yaşamından dil anlayışına, güfte yazarlığından bestecilerle ilişkisine, aşk şiirlerinden Cumhuriyet ve Atatürk konulu eserlerine kadar uzanan bu çerçeve, okura çok yönlü bir inceleme olanağı sunuyor.
Elbette bir sanatçının edebiyat tarihindeki yerini belirlemek, eserlerini ayrıntılı biçimde incelemeyi, şiirlerinin dilini ve biçimini değerlendirmeyi, bestelenmiş güftelerini müzikal özellikleriyle birlikte ele almayı gerektirir. Bu tür çalışmaların en önemli katkısı da okuru, sanatçının eserleriyle doğrudan ilişki kurmaya yöneltmesidir.
Son söz: Bazı dizeler ölümsüzlüğe bestelenir
İnsan ömrü sınırlıdır. Zaman, nice yüzü, nice sesi ve nice anıyı geçmişin derinliklerine taşır. Ancak bazı sözcükler vardır ki zamanın aşındıramadığı bir güzellikle yaşamayı sürdürür.
Bir şarkı duyulur radyoda, bir udun teli titrer, bir ses eski bir aşkı yeniden anımsatır. İnsan, yıllar önce dinlediği bir ezgiyle gençliğine döner. Belki bir ayrılığı anımsar, belki unutamadığı bir yüzü…
O şarkının sözlerini yazan şair, aradan yıllar geçmiş olsa da yeniden aramızdadır. Şiir, besteyle buluştuğunda yalnızca okunmaz; yaşanır, hissedilir ve kuşaktan kuşağa aktarılır.
Vecdi Bingöl'ün güfte şairliği de bu kalıcılık düşüncesi çerçevesinde ele alınmayı hak ediyor. Hasan Oral Şen'in kitabı ise onu yetiştiği ortam, dil anlayışı, şiir dünyası ve musikiyle kurduğu ilişki üzerinden tanımak isteyenler için değerli bir araştırma ve inceleme çalışması niteliği taşıyor.
Bu kitabı önemli kılan, yalnızca bir şairin geçmişini anlatması değil; aynı zamanda Türkçenin, şiirin ve Türk sanat musikisinin birbirini besleyen zenginliğini anımsatmasıdır.
Hasan Oral Şen'i, kültür ve sanat tarihimizin değerli bir ismini araştırıp okurlarla buluşturduğu için kutluyor; kitabının Vecdi Bingöl'ün daha yakından tanınmasına ve eserlerinin yeni kuşaklara ulaşmasına katkıda bulunmasını diliyorum. Çünkü bazı şairler kitaplarda yaşar, bazıları şarkılarda… Vecdi Bingöl ise şiirini musikinin kanatlarına emanet ederek gönüllerde yaşamayı sürdüren şairlerimizden biridir.
Zeki BAŞTÜRK