İnsanın Geride Bıraktığı İz: Sahip Olmak mı, Dokunmak mı?
Modern toplum, insanı uzun süredir yanlış bir sorunun peşinden sürüklüyor:
“Ne kadarına sahipsin?”
İnsan, sahip olduklarıyla değil; dokunduğu hayatlarla hatırlanır.
Kapitalist düzen, bireyin değerini tüketim kapasitesiyle ölçerken; insanın toplumsal ve ahlaki izini görünmez kılıyor. Bugün birçok insan ardında bıraktığı mallarla, unvanlarla ya da dijital profillerle var olmaya çalışıyor. Oysa insanın gerçek mirası; başkasının hayatında bıraktığı duygusal izdir.
Pierre Bourdieu, toplumsal hayatta yalnızca ekonomik sermayenin değil, sembolik ve kültürel sermayenin de belirleyici olduğunu söyler. Ona göre bir insanın başkaları üzerindeki etkisi; sahip olduklarından çok, ilişkilerde yarattığı anlamla ilgilidir.
Bugün bir kalbi iyileştirmek, bir insana iyi gelmek ya da bir yüreği gülümsetmek; Bourdieu’nun deyimiyle en güçlü sembolik sermaye biçimidir. Ancak modern toplum bu sermayeyi ölçemez, kayda geçiremez ve bu yüzden değersizleştirir.
Zygmunt Bauman, “akışkan modernite” kavramıyla günümüz insanının ilişkilerinin geçiciliğini anlatır. İnsanlar hızla bağlanır, hızla kopar; her şey tüketilir, ilişkiler bile.
Bu yüzden bugün bir insana iyi gelmek, neredeyse devrimci bir eylemdir. Çünkü hız çağında kalıcı bir iz bırakmak zordur. Birine ilham vermek ya da bir hayatın yönünü değiştirmek; akışkanlığın içinde direnen nadir insani temaslardır.
Bauman’a göre modern insanın en büyük korkusu unutulmaktır. Ve ironik olan şudur:
Unutulmamak için daha çok şeye sahip olmaya çalışır; ama daha az insana dokunur.
Georg Simmel, insan ilişkilerinde yakınlığın mekânsal değil, psikolojik olduğunu vurgular. Aynı evde yaşayıp birbirine dokunamayan milyonlar varken; kısa bir temasla bir insanın hayatında derin bir iz bırakmak mümkündür.
Bir kalbi iyileştirmek, bir yüreği gülümsetmek; fiziksel bir eylem değil, duygusal bir karşılaşmadır. Ve bu karşılaşmalar, insanın toplumsal varlığını anlamlı kılar.
Max Weber, modern dünyanın “büyüsünü kaybettiğini” söyler. Rasyonellik arttıkça, anlam azalır. İnsan daha çok üretir ama daha az hisseder. Daha çok kazanır ama daha az bağlanır.
Bu nedenle bugün insanlar başarıya doymuş ama anlamsızlığa açtır. İşte bu noktada, bir insana iyi gelmek; Weber’in sözünü ettiği anlam yitimine karşı sessiz bir başkaldırıdır.
Gerçek Miras Nedir?
Geride bırakılan evler, arabalar, makamlar bir gün başkasının olur. Ama bir insanın hayatına dokunmuşsanız; o iz başka bir ruhta yaşamaya devam eder.
Birine ilham olmak, bir yarayı onarmak, bir hayata umut katmak…
Bunlar tapu senedine yazılmaz; ama insanlık hafızasına kazınır.
Belki de bugün sormamız gereken soru şudur:
“Hayatımda kaç insana iyi geldim?”
Çünkü insan, en çok da başkasının hayatında bıraktığı iz kadar insandır.
Prof. Dr. Kürşat Şahin YILDIRIMER