17 Ağustos’tan Bugüne: Yapılanlar, Yarım Kalanlar ve İhmaller
Yapılanlar
Mevzuat Güncellemeleri: Deprem yönetmelikleri yenilenmiş, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun yürürlüğe konulmuş ve ZORUNLU Deprem Sigortası (DASK) sistemi kurulmuştur.
Mühendislik Standartları: Yeni yapılarda hazır beton kullanımı, nervürlü demir zorunluluğu ve radye temel uygulamaları standart hale getirilmiştir.
Arama-Kurtarma Kapasitesi: AFAD ve sivil toplum kuruluşlarının teknolojik, lojistik ve organizasyonel müdahale kapasitesi artırılmıştır.
Eksik Yapılanlar ve İhmaller
Kentsel Dönüşüm Hataları: Kentsel dönüşüm, riskli binaları yenilemek yerine sıklıkla “parsel bazlı rant odaklı yenilemeye” dönüşmüş; rantsal değeri düşük ancak risk düzeyi yüksek alanlar göz ardı edilmiştir.
Eski Yapı Stoğu: 1999 öncesinde inşa edilen ve halen milyonlarca insanın yaşadığı dayanıksız binaların envanteri ve güçlendirme süreçleri tamamlanamamıştır.
İmar Afları: Belirli aralıklarla çıkarılan imar afları, mühendislik hizmeti almamış kaçak ve güvensiz yapıların sistem içinde kalmasına neden olmuştur.
Japonya Modeli ile Karşılaştırma: Neden Farklı Sonuçlar Alınıyor?
Japonya ve Türkiye benzer büyüklükte depremlerle karşılaşmasına rağmen insani ve ekonomik kayıplar arasında devasa farklar bulunmaktadır:
Yapı Disiplini ve Denetim: Japonya’da sismik izolatör, raylı sistem ve esnek çelik yapılar zorunlu standartken; Türkiye’de denetim süreçleri zaman zaman kağıt üzerinde kalabilmektedir.
Toplumsal Bilinç ve Deprem Kültürü: Japonya’da çocukluktan itibaren düzenli tatbikatlarla afet eğitimi verilirken, Türkiye’de afet bilinci henüz gündelik yaşamın bir parçası haline gelememiştir.
Zemin-Yapı İlişkisi: Japonya’da imar planları strictly jeolojik etütlere dayanırken, Türkiye’de alüvyal ovalar ve tımarlı tarım arazileri kontrolsüz yapılaşmaya açılabilmektedir.
Acil Alınması Gereken Önlemler ve Çözüm Önerileri
Bölgesel ve Bütüncül Kentsel Dönüşüm: Dönüşüm parsel bazlı değil, ada ve mahalle bazlı bütüncül bir şehir planlamasıyla yürütülmelidir.
Sıkı Mühendislik Denetimi: Şantiye şefliği ve yapı denetim mekanizmaları bağımsızlaştırılmalı, usulsüzlüklere uygulanan hukuki ve cezai yaptırımlar ağırlaştırılmalıdır.
Sismik İzolatör ve Teknolojik Zorunluluk: Kamu binaları, hastaneler ve yeni yapılacak tüm toplu konut projelerinde sismik izolatör kullanımı teşvik edilmeli/zorunlu kılınmalıdır.
Yapı Kimlik Kartı Sistemi: Tüm binaların taşıyıcı sistem durumunu ve geçmiş müdahalelerini gösteren dijital yapı envanteri şeffaf şekilde kamuoyuna sunulmalıdır.
Afet Lojistik Alanlarının Korunması: Şehir içindeki toplanma alanları, acil ulaşım koridorları ve afet lojistik merkezleri imara kapatılarak güvence altına alınmalı