SELHAN ÖZDEMİRLE DUYGU SELİNDE HÜZÜN DOLU YOLCULUK :MÜBADELE
Ilık bir rüzgar yüzüme vururken, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı Küçükkuyu beldesi sahilinde ailemle yürüyordum. Sıralı takıcılar, dondurmacılar, çay bahçeleri deniz üstünde tekneler, teknede balık ekmek restoranları keyifli bir şekilde bu güzel liman içinde kendime oturup kahve içeceğim bir yer arıyordum. Tarihi yüzyıllar öncesine dayanan antik yerleşim yerleri, şelalesi tertemiz denizi, zeytin ağaçlarının verdiği oksijen havası kendimi cennette hissettirdi bana. Biraz ilerlediğimde limanın tam ortasında Babanın elinde tahtadan yapılmış bir valiz,annenin elinde ve kucağında bir çocuk altta dalgalar bir anıt dikkatimi çekti. Tarih kokan bu yerde anıtın anlamı neydi? Beni nerelere götürecekti bu aile? Yaklaşınca "Mübadele Anıtının" önünde olduğumu fark ettim. Tarihin tozlu sayfalarından fırlayıp gelmiş dikkatli bakınca hüzünlü bakışlı bu aile1923 yılında Lozan antlaşmasına ek protokol uyarınca Türkiye ve Yunanıstanın kendi ülkelerinin yurttaşlarının zorunlu göçe tabi tutularak nufus mübadelesi için yaşanan dram anlatılmak amaçlı 2012 yılında liman içine kurulmuştu bu anıt. Of dedim içimden. İnsanlar evlerini barklarını bırakmış, bazıları gelirken birbirini kaybetmiş çok acılar çekmişler diye iki damla yaş göz pınarlarımdan yanaklarıma süzüldü. Hava kararmaya yüz tutmuş iyiden iyiye griye dönmüştü gökyüzü. İçim titredi. Avuçlarım terledi. Nasıl bir histi herşeyini bırakıp bir çantayla başka bir yerde yaşamaya gitmek diye düşündüm. Hazin kokan bir yolculuktu yürekleri burkan. Girit ve Midilli mübadilleri anısına ilk karaya çıkılan yerde yapılmıştı anıt. Ben Sel Özdemir meraklı, araştırmacı gazeteci olarak önünde resim çekilirken düşünüyor, hüzünleniyor anıtın üzerindeki yazıdan öğrenmeye çalışıyordum insanlığın bu hüzünlü göçünü. Yaşanan acılar, hüzünler iki halkın hüzünlerini hatırlatan bu anıt beni de çok duygulandırdı.
Bundan bir asır önceki Türk - Yunan mübadelesindeki en sık duyulan sözler "MUSTAFA KEMAL PAŞA ÇAĞIRDI GELDİKTİ." Evleri bırakıp geldiler. İstemeden sorulmadan bırakıp gitme hikayesinin anıtıdır bu. Mübadelenin başlaması ile Yunanistanda mübadeleye tabi olanlara baskılar başlamış mallara el koyma başlayınca komisyondan Dr Tevfik Rüştü bey haksızlıkların duyulması için Türkiyeye bir mektup yazmıştır.
MÜBADELE GÖÇÜ NE DEMEK?
Bir anlaşma kapsamında iki veya daha fazla ülkenin azınlıkta olan kısımların yer değiştirmesidir.. Zorunludur. Bir dramdır yaşanan. Sonrasında halkla zorunlu göç edenler önemli sorunlar yaşamadı Zeytincilk ve bağcılıkla geçindiler. Yazılacak çok şey, söylenecek bir kelimede (mübadele) anılarda hüzün gizli. Küçükkuyu liman bu kocaman orta yerdeki ihtişamlı anıt aileyle kalbinizde sızı yaşatıyor size. Sanki tarihten bir yaprak kopup rüzgarla uçuyor kucağınıza konuyor. İnsanlar neler yaşamış bir aile büstünde ve dalgaların çoşkusunda ne acılar yaşanmış.Düşündükçe burnumun direği sızlıyor. Anıtın köşesine oturup resim çektirdiğimde o ailenin gözlerinde çaresizliği bir an içimde hissetim. Kalktım yüreğimde sızı ilerledim limanda.
ARAŞTIRMACI YAZAR SELHAN ÖZDEMİR