Hayal ve Gerçek: Uykunun Gizemli Kapısı
Günün telaşesi yerini gecenin sessizliğine bıraktığında, aslında varlığımızın en gizemli yolculuğu başlar. Modern nöroloji uzmanları; uykuya dalmadan önce sakin bir sohbetin veya birkaç sayfa kitap okumanın zihni dinginleştirdiğini söyler. Bu tavsiye, yüzyıllar öncesinden gelen kadim bir dinî geleneğin yankısı gibidir. Âlimler de abdestle, duayla ve tefekkürle uykuya hazırlanmayı; uykuyu sıradan bir dinlenme değil, bir arınma süreci olarak görmeyi öğütlemişlerdir. Peygamberimizden (s.a.v.) bu konuda pek çok hadis rivayet edilmesi, konunun ehemmiyetini ortaya koyan önemli bir noktadır.
Kur’an-ı Kerim, uykuyu gündüzün yorgunluğunu üzerimizden atacağımız bir "revizyon" ve dinlenme vakti olarak tanımlar. Gece olduğunda bedenimiz adeta "stand-by" (bekleme) moduna geçer; solunum yavaşlar, kalp ritmi düşer, kaslar gevşer. Ancak bedenimiz bu düşük tempoda dinlenirken, beyin ve gönül hiç olmadığı kadar büyük bir mesaiye başlar.
Nörolojik açıdan uyku,
zihnin temizlik ve arşivleme vaktidir. Gün boyu biriken anılar, duygular ve bilgiler bir tasniften geçer. İlginç olan şudur ki; bu "arşiv memuru", dosyaları sondan başa doğru düzenler. O yüzden uyku öncesi ruhu hazırlamak; kitap okumak ve dua etmek, bu yolculuğun ruhumuzda bırakacağı izleri güzelleştirir. Günün son anları, uykunun ilk kapısıdır. Duygular bu dosyaları şekillendirir ve ortaya o uçsuz bucaksız, sisli perde çıkar: Rüyalar.
Rüyalar âlemi; mantık kurallarının iflas ettiği, zaman ve mekânın büküldüğü bir sahadır. Orada gözlerimiz yoktur ama görürüz; kulaklarımız yoktur ama işitiriz. Hiçbir fiziksel duyu organımız devrede olmadığı hâlde, o "sanal gerçekliğin" içinde bazen en derin mutlulukları tadar, bazen de ruhumuzu sıkan kâbuslarla terleriz.
Uyanana kadar rüyada olduğumuzu anlamayışımız, gerçeklik algımızın ne kadar kırılgan olduğunu gösterir. Ancak gözlerimizi açtığımızda zihin mantık doğrusuna geri döner, beş duyumuz test edilir ve "gerçek dünya" başlar. Peki, uyanıkken yaşadığımız bu fiziksel dünya ile rüyadaki o yoğun hissiyat arasındaki fark nedir?
Bu konu, Hz. Ali’nin (r.a.) o sarsıcı sözü ile zihnimizde yankılanır: "İnsanlar uykudadır, ölünce uyanırlar."
İlahi Kelam’da uykunun "yarı ölüm" olarak nitelendirilmesi, ruhun bu süreçte bedenden bir miktar özgürleştiğini hatırlatır. Kiminin canının o hâldeyken kabzedilmesi, kiminin ise yeniden dünya sürgününe geri gönderilmesi; uykunun aslında ne kadar ince bir köprü olduğunun kanıtıdır. Bu gizemli âlem, bize gerçeklik tanımımızın sadece beş duyudan ibaret olmadığını fısıldar.
Hayal ve gerçek arasındaki bu ince çizgi, aslında bizi daha kalıcı ve büyük bir hakikate hazırlayan bir antrenman sürecidir. Belki de rüyalar, ruhun asıl vatanını unutmaması için ona verilen kısa vizelerdir.
Cevabını aradığımız pek çok soru gibi, "gerçeklik" algımız da bugün yeni bir tanıma ihtiyaç duyuyor. Belki de asıl mesele uyurken gördüğümüz rüyalar değil, uyanıkken hangi uykunun içinde olduğumuzdur. Çünkü hayat, uyanınca anlam kazanan bir rüya; ölüm ise ebedî bir hakikatin sabahıdır.
Selam ve duayla.
Aydın Babacan