DİJİTAL VİCDAN
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un açıklamalarıyla,
TDK'den yapılan açıklamada halktan gelen öneriler ve alanında uzman isimlerden oluşan 23 kişilik değerlendirme kurulu tarafından belirlenen 5 kelime/kavramın, TDK'nin internet sitesinde halk oylamasına sunuldu. Oylamaya değer bulunan kelimelerin 'dijital vicdan', 'vicdani körlük', 'çorak', 'eylemsiz merhamet' ve 'tek tipleşme' olarak belirlendiği ve 'dijital vicdan' kavramı yılın kelimesi/kavramı Türk Dil Kurumu, Ankara Üniversitesi İletişim Araştırmaları ve Uygulama Merkezi (İLAUM) ile değerlendirme kurulunda yer alan akademisyenler ve uzmanlar tarafından belirlendi.
21. yüzyılın en kritik etik kavramlarından biri olan
Dijital Vicdan nedir?
Susturulmuş bastırılmış kontrol altına alınmış vicdan.
İnsanlar çoğu zaman gerçek hayatta sorumluluk almadıkları ya da almak istemedikleri konularda, sosyal medyada bir paylaşım ya da beğeniyle 'vicdanlarını rahatlatma' eğilimine girmektedir. Bu durum, bireysel duyarlılığı pasifize ederek vicdanı 'tıklanabilir bir işlem'e indirgemektedir. Beğeni, paylaşım ve yorum yapan bireyler, bir 'tıklama' aracılığıyla insani görevlerini yerine getirdiğini hissetmektedir. Merhamet ve insaf duygusunu ise sembolik görünürlükle sınırlamaktadır. Bu nedenle 'dijital vicdan' kavramı, çağımızda vicdanın dijital ortamda aldığı bu yeni, çoğu zaman yanıltıcı işlevi anlatan gerekli bir kavram olarak dilimizde yerini almaya başladığı ifade ediliyor.
......
Görünür olma, beğenilme ve onaylanma ihtiyacı duymak dijital statünün ilkelerinden bazılarıdır.
Ederin-pahanın beğeni, yorum ve takipçi ile belirlenmesi kişilere dijital itibar kattığını düşündürmektedir.
Dezenformasyon haberlerin karşılığı olarak taşlama ve linç eylemlerinin bir tuşla yapıldığı dijitalde vicdan ve adalet ancak enformasyon ile mümkündür.
Sâdece, doğruluk filtresinden geçmiş ve arınmış bilgi ile etik dijitalden bahsedebiliriz.
Dünyanın gündemi Gazze ile bir örnek verecek olursak yalnızca göstermelik paylaşımdan öteye gitmeyenler oldu. X marka boykot ürünü kahve ile "Filistin" görseli paylaşanları gördük.
Dijital vicdan eylemi- söz de vicdan eylemini gerçekleştirmek.
Dijital duyu, dijital bağ, dijital haz...
Eğitim donanımına sahip insanların dahi kişilerle fiziki iletişim- diyalog yerine dijital iletişim ile bağ, haz, duygu aktarımı kurmaya çalışmaları gelinen vahim noktayı işaret ediyor. Bu bir mesafe değildir. Psikolojik sorundur.
Aidiyet duygusu hissetiğimiz paylaşım, haber ve içerikler ile organik bağlantı inşası kurulmuş oluyor.
Bilge Kağan Yazıtı - Kuzey Yüzünde yer alan şu cümleler aklıma geliyor;
" Çin milletinin sözü tatlı, ipek kumaşı yumuşak imiş. Türk milleti; Çin'in tatlı sözüne, yumuşak ipek kumaşına aldanma, aldanırsan öleceksin."
O zamanın yumuşak ipeği, bugünün kadife eldiven altındaki demir yumruğu olan dijital;
▪️Ahlâk normlarının yozlaşması. ▪️Terimlerin-eylemlerin yapaylaşması.
▪️Duyguların sunileşmesi.
Milletleri yok eden de bu tahribatlar değil mi?
Töreden uzaklaşmak. Türk-İslâm kültüründe eylem vardır. Bulunma vardır. Paylaşmak vardır. Acıya da sevince de müşterek olmak vardır.
Türk edebiyatında yer alan sagu (ağıt), sav, toy her biri toplanma - paylaşma eyleminin sözlü gelenek kültürüyken yazılı ürünü hâline gelmiş belgeleridir.
Hafızalara kazınan, "Tüfek icat oldu mertlik bozuldu” dizelerini kaleme alan Köroğlu ve daha niceleri bugün yaşasalar neler söylerlerdi acaba?
Dini açıdan bakıldığında ise vicdan, “kalp gözü” ya da sadece “kalp” olarak nitelendirilir.
Yaradan'ın ruha koyduğu insaf ve merhamet hislerinin yöneticisidir. Kişiyi doğru olana, insan olana yönlendirir. Haksızlık karşısında içten gelen sızı ve hak olanı bulma yolundaki ilk adımdır (TDK).
Eğer ki vicdanımızı, merhametimizi kapitalist denen sistemin dayatması olan; dijital çağın içerikleri ve terim çarkının içinde öğütürsek, medeniyet denen tek dişi kalmış o canavar bir toplumu öğütür. Öldürür.
......
İnterneti Hangi Ülke İcat Etti?
➖ II. Dünya Savaşı esnasında Amerikalı bilim insanları tarafından inşa edilen ENIAC ilk çıkan bilgisayardır.
ARPANET ve İlk Adımlar (1973-1980): İnternet'in öncüsü olan ARPANET, 1973'te Amerika'da Advanced Research Projects Agency (ARPA) tarafından başlatıldı.
➖ Ülkemizde ise internet bağlantısı ilk olarak 1993 yılında ODTÜ’den ABD’de bulunan NSFNET’e bağlanılarak gerçekleştirilmiştir. 1996 yılında TÜBİTAK bünyesinde ULAKBİM (Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi) adıyla bilgi merkezi kurulmuş ve akademik olarak da kullanılmaya başlanmıştır (Çakır & Topçu, 2005).
➖ Yapay zekâ terimi, ilk kez 1956 yılında ABD'deki Dartmouth Konferansı'nda John McCarthy tarafından ortaya atıldı. Bu konferans, YZ araştırmalarının resmi başlangıcı kabul edilir. Bu dönemde ilk sembolik yapay zekâ sistemleri geliştirildi. Alan Turing, 1950 yılında yayımladığı “Computing Machinery and Intelligence” adlı makalesinde, “Bir makine düşünebilir mi?” sorusunu sordu ve bugün Turing Testi olarak bilinen yöntemi önerdi. Bu test, bir makinenin insana benzer biçimde düşünebilip düşünemediğini değerlendirmek için kullanılır.
......
Verilere baktığımız zaman çağın hem nimeti hem külfeti olan dijital ulaşım-dolaşım insanın hizmetine sunulmuştur.
Dijital kölelik sendromuna yakalanmamak ise empati duyusu, samimi vicdan, sağlam itikad ve sağlam irâde ile mümkündür.
Dijital efendilik mi? Dijital kölelik mi? Karar bizlerin.
Şu başlıklara mutlaka dikkat etmemiz gerekiyor:
▪️Teknolojinin insan haklarına ve hukukî haklarına zarar vermemesini sağlamak
▪️Çevrimiçi istismar / Siber zorbalık
▪️Mahremiyet, gizlilik, adâlet, şeffaflık ilkelerini korumak
▪️Algoritmik eylemlerin etik olması
▪️Zaman mefhumunun kontrol edilebilir olması
▪️Manipülatif içerikler / söylemler vs...
Özellikle, âtimiz olan çocuklarımızı, gençlerimizi
maarif modeline uygun eğitim donanımıyla inşa edilmiş olarak yetiştirmek asıl olandır.
Dijital köle değil, teknolojinin efendisi olarak.
Dijital mecradan organik iletişim ile ünsiyet kurduğumuz kıymetli okurlarıma kalbî muhabbet ve selâmlarımla....
Filiz TOKLU